Arquivos mensuais: Abril 2015

“O absurdo ou Miguel Mihura”

O vindeiro luns día 4 de maio falaremos de Tres sombreros de copa,  de Miguel Mihura.

Procedencia da imaxe

Francisco Umbral dicía neste artigo (de onde tomamos o título da entrada) que:

“(…) Lo que quiere decir que conoció pronto la mentira del teatro, y por eso llegaría a dominarlo. El día en que estrenaron Tres sombreros de copa se metió en Chicote con Luis Calvo, director de “Abc”, para emborracharse y rezar por el fracaso de aquello. Resultó el éxito más grande de la posguerra. Luego vienen Ni pobre ni rico sino todo lo contrario, El caso de la mujer asesinadita, etc. Pero lo esencial y fundamental de Mihura está en la prosa, en los artículos de “La Codorniz” y otros. Ahí aparece el niño que decíamos antes, con su visión intacta del mundo, el humorista de vanguardia que no lo sabe, el que no ha perdido la mirada infantil sobre las cosas, secreto de Baudelaire y de otros genios, como Dylan Thomas. Lo que en Ionesco, su amigo, es talabartería y oficio, en Mihura es espontaneidad. Los cómicos dicen que era mala persona, como todos los cojos. (…)”

Estrenábase ese día unha obra de teatro absurda que entroncaba co teatro do absurdo . Este  naceu alentado polos aires vangardistas de principios do século XX. Era o teatro da non realidade que facían , entre outros moitos, Alfred JarryIonesco, Antonin Artaud (e o teatro da crueldade), Harold Pinter,Jean Genet, Samuel Beckett, Arthur Adamov, o propio Miguel Mihura, Fernando Arrabal e Alejandro Jodorowsky. Os dous últimos, ainda vivos, orientaron ese absurdo inicial cara ao teatro pánico.

Os dramaturgos que fixeron teatro do absurdo non discutiron sobre o absurdo da condición humana. O que fixeron foi presentar por medio de imaxes e escenas canto de absurdo ten a vida (ou canto de absurda é a vida).

                                                            (Procedencia da imaxe)

Deixando a un lado os trazos distintivos de cada un deles, todos comparten a falta de sentido da condición humana recurrindo ao abandono do enfoque racional (véxase aquí a influencia das vangardas). En xeral basean as súas obras na protesta e na paradoxa. Critican a orde social e  a condición humana. Esa protesta non toma forma de crítica racional; máis ben parece o berro desesperado e frenético, o berro de quen está atrapado nunha rede da que non pode saír ( a creada polas presións sociais, a falta de sentido da existencia…) Un exemplo do absurdo é:

La cantante calva“, de Ionesco. A imaxe procede de aquí. Foi levada a escena, entre outras moitas, pola compañía Yllana.

Este novo teatro supuxo unha conmoción polas súas innovadoras propostas que poderían sintetizarse nestes rasgos:

* A ausencia dunha historia delimitada e concreta (ás veces faise difícil recoñecer unha trama).

* Escasa ou nula caracterización dos personaxes.

* Hai un abandono da linealidade cronolóxica; non é un teatro de sucesos secuenciados supeditatos a unha estrutua de causa efecto, máis ben está artellado arredor de situacións, imaxes poéticas cuxo fío condutor é máis emocial e subxectivo ca racional.

* Unha boa parte das obras presentan unha estrutura circular, rematnado exactamente igual ca empezan; outras progresan a través dunha intensificación da situación (véxase Esperando a Godot). Hai, polo tanto, ausencia de sensación de progreso no desenvolvemento e, consecuentemente, a predictibilidade dos sucesos é escasa.

* Do mesmo xeito que se desintegra ese sentido tradicional da trama, a lóxica e a linguaxe non poden reflectir na súa totalidade a imaxe do ser absurdo. Abandónase a lóxica tamén no discurso e os diálogos vóltanse incoherentes ao que se engade a  persistencia de soños e pesadelos recorrentes.

 

Algúns dos rasgos citados poderedes recoñecelos na obra de Mihura que estades a ler. E aquí atoparedes unha magnífica análise da peza.

 

Nota: a fonte da que bebamos para elaborar esta entrada foron, ademais das páxinas ás que remitimos nos hipervínculos, é o libro de Literatura Universal Bachillerato, da editorial Algaida.

 

Advertisements

Deixar un comentario

Arquivado en Teatro, Tres sombreros de copa

Pan e libros (continuación)

O pasado 23 de abril os compoñentes do club de lectura e parte do alumnda de 3º da ESO celebramos o Día do Libro con pan e libros, o que Lorca pedía para o pobo.

Primeiro visitamos unha panadería de Cea  e deixamos o pan facéndose. Tal vez a panadeira recitase estes versos de  Ángel González mentres roxaba o forno:

“Me basta así”

Si yo fuese Dios
y tuviese el secreto,
haría un ser exacto a ti;
lo probaría
(a la manera de los panaderos
cuando prueban el pan, es decir:
con la boca),
y si ese sabor fuese
igual al tuyo, o sea
tu mismo olor, y tu manera
de sonreír,
y de guardar silencio,
y de estrechar mi mano estrictamente,
y de besarnos sin hacernos daño
—de esto sí estoy seguro: pongo
tanta atención cuando te beso—; (…)

(Aquí podes ler o poema completo)

Vimos como se facía o pan, deixámolo no forno e marchamos a  Trasalba. Alí atopamos a casa grande de don Ramón Otero Pedraio:

Pazo de Trasalba onde viviu Otero Pedraio parte da súa vida

Pazo de Trasalba onde viviu Otero Pedraio parte da súa vida

 

Xa con fame dirímonos a Oseira. Ao chegarmos, un mosteiro digno dunha novela de Umberto Eco recibiunos, poderoso , ecléctico en estilos e en pétrea beleza.

Alí agardábannos os alumnos do CIP “Virxe da Saleta” de Cea para xantar xuntos:

En Oseira despois de xantar

IES “Val do tea” e CIP “Virxe da Saleta”

Os lectores do Club antes de entrar no mosteiro

Os lectores do Club antes de entrar no mosteiro

Visitamos o mosteiro mentres un monxe nos explicaba a historia do edificio, das destruccións e das resurrecións do mosteiro. O que non nos contou foi isto:

“(…) O baldaquinado barroco da Igrexa do mosteiro de Oseira foi protagonista dunha das máis sanguentas traxedias de Galicia que comezaba o mil novecentos. Os sucesos teñen a súa orixe en abril de 1908, durante unha visita pastoral do Bispo de Ourense, D. Eustaquio Ilundain e Esteban, quen manda retirar o baldaquino do mosteiro cisterciense de Oseira ante o seu mal estado de conservación. Non contaba o prelado coa recia oposición dos veciños do lugar, que en febreiro de 1909 paralizan calquera intento de desmonte do baldaquino.

Ante a imposibilidade de chegar a calquera compromiso, o bispo vai recorrer ao Gobernador Civil da provincia. Así, en abril de 1909 os carpinteiros chegan a Oseira para retiralo baldaquino, acompañados pola Garda Civil encargada de protexelos. Non se achican os veciños que, armados con fouces e outros útiles de labranza, encérranse na igrexa do mosteiro. Ao non conseguir vencer a súa resistencia, a Benemérita fará uso das súas armas, co resultado de sete mortos e doce feridos. A matanza de Oseira permaneceu na memoria popular, situación á que sen dúbida contribuíron as coplas de cego escritas para rememorar os sucesos. Finalmente, o baldaquinado non sería retirado ata 1925 (…)” O texto está extraído de aquí.

Contemplamos a prezada biblioteca e, coa imaxe dos libros (que alí descansan  na balaustrada de madeira de castiñeiro) envolta na memoria, recollemos o rico pan de Cea, enchoupámonos do/co seu olor e fomos ás termas descansar o corpo e abrazar unha agua morna que nos soubo a solpor impresionista. É unha mágoa que non teñamos fotos das termas pero levámolas na memoria (Gemma dixit).

E xa na casa, algúns, adormecemos  ao caloriño dun libro, que tamén é pan.

“Tamén hoxe en Trasalba

a vella casa queixumosa e longa

boga máis lembradoira cara ó poente

e soña nos seus fumes os pasados

das ialmas e os destiños. Os mantelos do tempo

frotan encol das augas, e os ronseles

dos antigos nadales rechouchían

escumas no recordo… (…)

                                                   Ramón Otero Pedraio, Poesía, editorial Galaxia

Deixar un comentario

Arquivado en Actividades, Celebracións

Resistencia

“Abril de 1974”

“A tensa calma anunciaba o trebón inminente. Os sucesos corrían ás présas, demasiado rápido para que eles puidesen asimilalos con tanto atraso como traían as novas na prisión. Na media tarde do día vintecinco de abril de 1974 houbo un balbordo extraordinario. Algúns presos comezaron a berrar que as tropas estaban a se mover no país para acabar co réxime fascista. Outros refuxiáronse nas celas para non quentar máis a situación e limitáronse a agardar. Outra derrota sería difícil de asimilar. Pero esta vez sería certo. As horas peneiráronse con lenta cadencia na cadea. Silencio ininterrompido por aturuxos angustiosos e ducias de homes que mastigaban a tensión recuberta de espiñas(…”

Páxina 249, Resistencia, de Rosa Aneiros, Xerais

A tensa calma anunciaba unha das revolucións máis poéticas e fermosas do século XX, a revolución dos cravos levada a cabo en Portugal que rematou coa ditadura de Salazar. E así a narra Rosa Aneiros  no citado libro os acontecementos acaecidos nese 25 de abril. De fondo, unha historia de amor e desencontros, de loita e resistencia.

Deixar un comentario

Arquivado en Celebracións

Goytisolo dixit

Onte concedéronlle a Goytisolo o premio Cervantes 2014. “A la llana y sin rodeos” Goytisolo reivindica a xustiza que perseguía don Quijote e o papel que ten a literatura como instrumento que contribúe á consecución da dignidade.

 

                                              (Procedencia da imaxe)

  Reproducimos aquí unha parte do discurso.

“(…) Es empresa de los caballeros andantes, decía don Quijote, “deshacer tuertos y socorrer y acudir a los miserables” e imagino al hidalgo manchego montado a lomos de Rocinante acometiendo lanza en ristre contra los esbirros de la Santa Hermandad que proceden al desalojo de los desahuciados, contra los corruptos de la ingeniería financiera o, a Estrecho traviesa, al pie de las verjas de Ceuta y Melilla que él toma por encantados castillos con puentes levadizos y torres almenadas socorriendo a unos inmigrantes cuyo único crimen es su instinto de vida y el ansia de libertad.

Sí, al héroe de Cervantes y a los lectores tocados por la gracia de su novela nos resulta difícil resignarnos a la existencia de un mundo aquejado de paro, corrupción, precariedad, crecientes desigualdades sociales y exilio profesional de los jóvenes como en el que actualmente vivimos. Si ello es locura, aceptémosla. El buen Sancho encontrará siempre un refrán para defenderla.
El panorama a nuestro alcance es sombrío: crisis económica, crisis política, crisis social. Según las estadísticas que tengo a mano, más del 20% de los niños de nuestra Marca España vive hoy bajo el umbral de la pobreza, una cifra con todo inferior a la del nivel del paro. Las razones para indignarse son múltiples y el escritor no puede ignorarlas sin traicionarse a sí mismo. No se trata de poner la pluma al servicio de una causa, por justa que sea, sino de introducir el fermento contestatario de esta en el ámbito de la escritura. Encajar la trama novelesca en el molde de unas formas reiteradas hasta la saciedad condena la obra a la irrelevancia y una vez más, en la encrucijada, Cervantes nos muestra el camino.
Su conciencia del tiempo “devorador y consumidor de las cosas” del que habla en el magistral capítulo IX de la Primera Parte del libro le indujo a adelantarse a él y a servirse de los géneros literarios en boga como material de derribo para construir un portentoso relato de relatos que se despliega hasta el infinito. Como dije hace ya bastantes años, la locura de Alonso Quijano trastornado por sus lecturas se contagia a su creador enloquecido por los poderes de la literatura. Volver a Cervantes y asumir la locura de su personaje como una forma superior de cordura, tal es la lección del Quijote. Al hacerlo no nos evadimos de la realidad inicua que nos rodea. Asentamos al revés los pies en ella. Digamos bien alto que podemos. Los contaminados por nuestro primer escritor no
nos resignamos a la injusticia.”

Aquí podedes escoitalo todo e, se preferides lelo tédelo aquí.

Os que botamos de menos a don Quijote, os que cremos nas súas mesmas loucuras agradecémosche este discurso lúcido e crítico.

 

Deixar un comentario

Arquivado en Goytisolo

Pan e libros

“(…) No sólo de pan vive el hombre. Yo, si tuviera hambre y estuviera desvalido en la calle no pediría un pan; sino que pediría medio pan y un libro. Y yo ataco desde aquí violentamente a los que solamente hablan de reivindicaciones económicas sin nombrar jamás las reivindicaciones culturales que es lo que los pueblos piden a gritos. Bien está que todos los hombres coman, pero que todos los hombres sepan. Que gocen todos los frutos del espíritu humano porque lo contrario es convertirlos en máquinas al servicio de Estado, es convertirlos en esclavos de una terrible organización social(…)”

Fragmento do discurso de Federico García Lorca ao pobo de Fuente Vaqueros (Granada) en setembro de 1931, ao inaugurar a biblioteca. Está extraído de aquí.

Procedencia da imaxe

Lorca pedía pan e libros. Nós tamén. Por iso, mentras ledes isto, nós estaremos “comendo” pan e libros para celebrar o día de hoxe. Daremos conta de como o fixemos, de onde estivemos.

Deixar un comentario

Arquivado en Actividades

A nosa travesía pola fiestra valdeira

Fai xusto unah semana xuntámonos para falar de A fiestra valdeira. Neste ocasión non temos fotos que dean conta gráfica da mesma, pero ben sabedes que existiu.

Arredor das galletas mariñeiras (das que me falara Paco) e dos lacasitos que nos mercou a nai de Gemma (grazas, Cándida!!) puxemos en común as nosas lecturas. Desta vez non gustou moito a obra. Parece ser que aos lectores non os enganchou o conflito vital do protagonista. Que se lle vai facer!!! Tal vez sexan demasiado novos!!

O que si lles gustou foi o descubrimento da existencia das Misións Pedagóxicas durante a II República. Como vin interese polo tema déixovos aquí a recomendación do libro do que vos falei: Xograres dun tempo novo, de Pepe Carballude (está na sucursal da biblioteca sita no corredor).

A novela conta a historia de Francisca Porta, unha muller recluída nunha residencia da terceira idade, que, diante do autorretrato de Agustín Llaneza, o compañeiro paseado durante a guerra civil, lembra as súas andainas coas Misións Pedagóxicas. Neste labor encomiable para tentar paliar as diferenzas de oportunidades culturais existentes desde sempre entre o rural e o urbano, entre a aldea e a cidade, participaron algunhas das figuras máis sobranceiras das nosas letras como Rafael Dieste ou Urbano Lugrís. Francisca Porta rememora este pasado vivencial que tamén lle axuda a levar mellor as feridas magoantes da vida. ( Información que aparece na contracuberta do libro).

A doncela guerreira1“A doncela guerreira” de Os Monicreques de Kukas

Se vos fixades na cuberta do libro veredes un debuxo  de Beatriz García Trillo, a ilustradora do libro, no que aparece escrito “Retablo de fantoches”. Como sabedes, esta sección, a dos monicreques, foi creada por Dieste. Para inaugurala, el compuxo A doncela guerreira, estrenada en Malpica. Pois ben, aquí vos quedan unhas fotos dos monicreques creados por Carlos Portomeñe e por Kukas para o espectáculo baseado nesa mesma historia.

A doncela guerreira2

Carlos, moitas grazas polas fotos e por seguir crendo no poder, e na esencia, das Misións Pedagóxicas republicanas!! Aquí tedes máis información sobre monicreques de Kukas.

 

 

 

 

Deixar un comentario

Arquivado en A fiestra valdeira

Paxaros prohibidos

La función del arte (3)

Es mediodía y James Baldwin está caminando con un amigo por las calles del sur de la isla de Manhattan. La luz roja los detiene en una esquina.
-Mira -le dice el amigo, señalando el suelo.
Baldwin mira. No ve nada.
– Mira, mira.
Nada. Allí no hay nada que mirar, nada que ver. Un cochino charquito de agua contra el borde de la acera y nada más. Pero el amigo insiste.
-¿ves?¿estás viendo?
Y entonces Baldwin clava la mirada y ve. Ve una mancha de aceite estremeciéndose en el charco. Después, en la mancha de aceite ve el arcoiris. Y más adentro, charco adentro, la calle pasa, y la gente pasa por la calle, los náufragos y los magos, y el mundo entero pasa, asombroso mundo lleno de mundos que en el mundo fulguran; y así, gracias a un amigo, Baldwin ve, por primera vez en su vida ve.

                                                   Eduardo Galeano, El libro de los abrazos

Esta semana morreu Eduardo Galeano. O primeiro libro que lin del foi El libro de los abrazos. Non sei se abrazar é exactamente o verbo, a acción que a súa lectura provocou en min. Se abrazar é tocar, si. Pero este libro toca onde doe, coma toda a obra de Galeano. Non sei se iso é o que fai unha aperta: tocar onde doe. Pero é necesario que alguén poña o dedo nas feridas para saber onde están e poder curalas. Iso é, para min, a obra de Galeano.

Dicía el mesmo da súa obra que escribía para mellorar o silencio. É difícil. Pero el conseguíao.

 

Procedencia da imaxe

Aquí podedes ler unha das súas últimas entrevistas. E aquí artigos publicados na revista “Rebelión“.

E aquí os paxaros prohibidos de Galeano:

Deixar un comentario

Arquivado en Eduardo Galeano